Carpe Diem

Refleksje

    Minął już tydzień od powrotu. Realia życia szybko wzięły mnie z powrotem w swoje objęcia. Praca, dojazdy, zakupy, odsnieżanie. Czasami znajduję na biurku jakieś notatki i papiery z przygotowań do wyjazdu.

    Ten wyjazd nie był dla mnie latwy. Najbardziej obawiałem sie momentu pożegnania i zamknięcia za sobą drzwi. W czasie przygotowań wielokrotnie miałem pokusę by znaleźć jakąś przyczynę, przekonać siebie samego, że nie mam nad tym kontroli i zrezygnować. A to, że teraz mi "nie wypada" jechać, bo rodzina. Ze kryzys i lepiej oszczędzać pieniądze. Że zamieszki w tamtym rejonie świata. Że lepiej nie przedłużać urlopu. Itd. Ale wiedziałem, że taka okazja się więcej nie powtórzy. To trochę jak z przejeżdzającym pociągiem. Stoję na stacji i jedzie pociąg. Staje na krótko, drzwi się otwierają i waham się czy wsiąść. Za chwile drzwi się zamkną i pociąg odjedzie. Czy przyjedzie następny?

    Oczywiście, ze tęskniłem. Miałem zdjęcia Witusia i Asi ze sobą. Każde spojrzenie na zegarek, to bylo sprawdzenie która jest tu godzina. Potem -6 godzin w tył i sprawdzenie co robią Asia i Wiktorek.

    Poza własną chęcią odkrywania świata, chcę by Wiktorek kiedyś mógł powiedzieć, że jego tata to cos więcej niż wizyta w zoo co roku. Mój ojciec przemieżył Tatry wzdłuż i wszeż i do dzis pamiętam wszystkie jego odznaki. Wiem, ze nie uchronię Wiktorka przed mackami komercjalizmu. Jedyne co będę mógł zrobic to zainspirować go by walczył o spełnianie swoich marzeń w życiu. Nie muszą to byc wycieczki. Cokolwiek co będzie chciał robić z pasją. Może wtedy wyciągnę zdjęcia z centrum Afryki i przekonam go, że życie nie kończy się na pracy i zakupach.

    Jak na ironię ten wyjazd był możliwy dzięki osobie, którą ciężko wyciągnąć z domu na wycieczkę 2 km od domu. Mało wymagająca, nie narzekająca kobieta epoki PRL. Ginący gatunek, którego nie są w stanie zastąpić plastikowe panienki widzące jedynie komercję. Dzięki Lusia !

    Asia dała sobie radę wspaniale! Żadnego narzekania i dużo słów otuchy i zrozumienia.

Nastepny "męski" wyjazd za 3-4 lata.  No, chyba że szybciej znajdzie się chętna osoba do towarzystwa ;-).

Krzysiek

Afrykanski Valentine

    W zasadzie myslalem, ze juz nic nie bede mial do dodania, ale Kamerun trzymal na koniec troche niespodzianek. Douala to nieciekawe miasto. Gdyby nie fakt, ze stad odlatujemy, to pobyt tutaj bylby strata czasu. W dzien odlotu szukam internetu, by dac znac kiedy przylatujemy. Ale to niedziela. Wszystko pozamykane, ulice zupelnie wyludnione. Kiedy ide ulica, podlatuja co chwile jakies menty i mowia wprost - "Koles, potrzebuje kasy. Daj kase". Wyszedlem moze na 10 minut, a takich kolesiow mialem chyba z 7-miu. Rezygnuje z poszukiwania internetu.

    Jedziemy na targ kupic pare pamiatek. Lapiemy pierwsza lepsza takse. Taksiarz przedtawia sie jako Valentine. Wczoraj byly walentynki, wiec wszystko pasuje. Koles usmiechniety wiezie nas na targ. Po wyjsciu z taksy zostajemy doslownie obskoczeni sprzedawcami. Kazdy ciagnie w swoja strone. Uwazam jedynie na kieszenie. Krecimy sie po stoiskach ze 2 godziny. Chlopcy maja dosc ciekawe rzeczy. Wracamy do hotelu, by sie ostatecznie spakowac i posiedziec przy piwku 33 Export. O 6-tej czas jechac na lotnisko. Wychodzimy z hotelu a tu siedzi w taksie nasz koles Valentine. "Hej, chlopaki dzis wiozlem Was rano, pamietacie". Siedzi z nim w samochodzie jakas dziewucha. Oboje za pijani. Chyba rano zarobil na nas troche kasy i potem tankowali. Wsiadamy i jedziemy na lotnisko. Dziewucha zasypia. Ja mam oczy skupione tylko w jednym punkcie - na oczach Valentine, ktore widze lusterku. Nic mnie nie obchodzi co sie dzieje wokol. Widze tylko jego oczy. Nie moga sie zamknac, bo bedzie zle. Dojezdzamy do zjazdu na lotnisko. Oczy Valentiene sa ciagle otwarte, ale samochod zjezdza na bok, na wysoki kraweznik. Najpierw podskakuje przednie kolo, potem tylnie. Martwimy sie by nie uderzyc w betonowy plot, ale jakos samochod udaje sie zatrzymac. Wyskakujemy i patrzymy co sie stalo. Oba kola po prawej stronie nie wytrzymaly uderzenie. Kompletne flaki. Prawa strona samochodu siedzi na obreczach na ziemi. Dziewczyna sie budzi i nie reaguje. Jakby to byla normalka. Zza kierownicy wygramolil sie Valentine i podchodzi do nas. Oglada te kola chyba z 30-40 sekund. Potem sie do nas odwraca i tonem eksperta mowi "Dwa kola sa niedobre. Nie jedno. Dwa."  Niewazne. Do terminalu jest moze 400 metrow. Wyciagamy plecaki. Placimy za takse i idziemy. Dziewucha leniwie macha reka "Bon voyage".  Potem normalka. Check-in na Air France, oplata lotniskowa, pieczatki wyjazdowe, 6 godzin do Paryza, 7 do Toronto i powrot do normalnosci.

    Ogolnie uwazam Kamerun za bardzo ciekawy kraj. Taka Afryka w pigulce. Mozna tu znalezc wszystko: troche Sahelu, dzungle, zielone wzgorza i plaze. Na Safari tez mozna sie wybrac. Dla mnie najciekawsza czescia byly dzungle poludniowego wschodu i pobyt w RSA. Zaraz potem najbardziej podobala mi sie muzulmanska polnoc.

    Tak sobie czasami myslalem o tym co widze, co doswiadczam, czego sie ucze z tej podrozy i doszedlem do wniosku, ze tak na prawde bialy czlowiek nigdy nie zrozumie Afryki. Mysle, ze dzieli nas tak potworna przestrzen, ze na zawsze pozostaniemy obcy. Zastanawialem sie co moglbym wywiezc z Afryki. Nie chodzi o rzeczy materialne, ale o cos co mnie zafascynowalo, jakis element zycia, ktory chcialbym zaszczepic u siebie. Ale nie znalazlem nic. Po prostu nic. Jest to fascynujacy kontynent. Podrozowanie tu daje wiele satysfakcji, ale jestem tu tylko gosciem. Przyjade i wyjade. Mysle, ze Azja oferuje wiecej rzeczy, ktore zostaja w glebi czlowieka. Zielona herbata, ideologia Taozimu, wschodnie sztuki walki, akupunktura, medytacja. Mozna by jeszcze wymieniac. To udalo mi sie zaszczepic po powrocie do domu. Z Afryki nie wywiozlem nic. Bardzo chce jeszcze wrocic do Afryki, ale jak na razie to lista miejsc do ktorych najbardziej chcialbym pojechac to: Papua Nowa Gwinea, Bangladesz i Surinam.

To by bylo na tyle
Krzysiek

Miasto pieknych kobiet

    Kiedys G'N'R spiewali "take me down to the paradise city, where the grass is green and the girls are pretty". Gdyby zmienic troche tekstu na "where the palms are green ..." to tym miastem na pewno bylby Foumban. Wiekszosc mieszkancow to Muzulmanie. I jeszcze tyle pieknych kobiet nie widzialem w Kamerunie. Chodza z glowami owinietymi szalami, wyprostowane i dumne. Maja dosc jasna skore i oczy podkreslone drobnym makijazem.

     W Foumbam miesci sie palac sultana. Dosc nowoczesna, ale ciekawa konstrukcja. Akurat jak skonczylismy ogladac muzeum do palacu wracal sam sultan. Jakis podwladny niosl nad jego glowa ogromny parasol chroniacy jego Wysokosc od slonca. Potem sultan rozsiadl sie na tronie przy wejsciu i kazdy Muzulmanim przechodzacy przed wejsciem oddawal mu posluzny poklon.

    Zaraz za palacem jest ogromy targ podzielony na dwie czesci. W jednej czesci sprzedaja mezczyzni i mozna tam znalezc czesci samochodowe i chinski plastik. Ciekawsza jest czesc gdzie sprzedaja kobiety. Tam mozna znalezc mnostwo owocow. Kazda pani pokroi na miejscu owoc i mozna go zaraz skonsumowac. Czasem nie wiemy jak sie cos je i wtedy jest mnostwo smiechu wokol. Przywyklismy do tego, ze sie z nas smieja. W samym targu jest ogromny meczet. Podchodzimy niesmialo do bramy i tak sie zastanawiamy czy mozemy wejsc do srodka. Akurat skonczyly sie modly i cala grupa mezczyzn wychodzi ze srodka. Zobaczyli nasza konsternacje i pytaja sie jak moga pomoc. Zapraszaja nas do srodka. Wchodzimy na sam szczyt minaretu skad rozciaga sie widok na caly Foumban. Wchodzimy tez do srodka meczetu. Ten mial wydzielony taras dla kobiet.

    Kolejnego dnia opuszczamy Foumban. Czas zapelnienia sie autobusu jest calkiem niezly, bo 2.5 godziny. W tym czasie obserwuje jak 3 kobiety sprzedaja jedzenie. Jedna ma bagietki, jedna cassave i jedna jakas zielona maz zawinieta w lisc bananowy. Ta z bagietkami na przy piersi male dziecko, najwyzej rok. Dzieciak albo spi albo wrzeszczy, ze chce cycka. Jak podchodzi jakis chetny na jedzenie, to kobieta przywoluje corke i oddaje malucha. Zrecznym ruchem reki przekraja bagietke na pol, wrzuca troche makaronu z jakims sosem, troche gotowanej fasoli, przelicza zaplate i zabiera z powrotem malucha. Biznes rodzinny. Doszedlem do wniosku, ze jakby te autobusy afrykanskie odchodzily na czas to taki biznesik mialby maly utarg. A tak, jak sie czeka 2-3 godziny, to kazdy w koncu kiedys zglodnieje. Obok gosciu ma na scianie powieszona na gwozdziu patelnie. Na stoliku ma toporny palnik na benzyne. Jak ktos chce jajecznice, to palnik szybko zostaje odpalony, patelnia zdjeta z gwozdzia i w 2 minuty jajecznica gotowa.

    W koncu ruszamy po tych 2.5 godzinach oczekiwania. Droga jest piekna. Wije sie dziesiatkami zakretow miedzy wzgorzami zarosnietymi palmami. Jedzie sie wolno. Potem, blizej Douala jedziemy szybciej. W Douali, szybko przesiadamy sie na nastepny autobus i jedziemy w kierunku miasteczka polozonego nad zatoka gwinejska - do Limbe. Ale Limbe omijamy szerokim kolem.

    Jedziemy do malej wioski rybackiej Batoke. Mieszkany nad samym oceanem. Nad nami wznosi sie gora Kamerun - ciagle aktywny wulkan. Piasek na plazy ma kolor ciemnego brazu. To skruszona przez fale oceanu lawa wulkaniczna. Caly dzien totalnej laby. Fale sie dosc duze, wiec probuje troche porobic body-surfing. Jak dobrze wymierze to fala niesie przez jakis 10-15 metrow. Woda jest tak ciepla, ze wogole nie chce sie z niej wychodzic. Przez caly dzien widac rybakow lowiacych ryby na pobliskich wodach. Wieczorem idziemy do wioski na jedzenie. Znajdujemy kobiete z grillem jak zwykle zrobionym z obreczy kola samochodowego. Jemy po 2 ogromne ryby. Nie bede ukrywal - chyba najlepsze ryby jakie kiedykolwiek jadlem. Zjedzienie calego obiadku, lacznie z pieczeniem rybek zajmuje 4 godziny. Jak mowilem dzis laba, nigdzie nam sie nie spieszy. Kolejnego dnia budzimy sie wczesnie i lecimy jeszcze sie pokapac. Szanse, ze w najblizszej przyszlosci bede sie kapal w zatoce gwinejskiej sa znikome. Potem jedziemy do Douali.

    Jutro mamy samolot do domu. Jutro przed samym wylotem napisze jeszcze jakies refleksje w tej wycieczki.

Na razie - Krzysiek

Cwaniaczek, fufu corn z djama djama i kati kati oraz 60 zon Fona

    Dotarlismy wreszcie do zachodniej czesci Kamerunu. Do Nigerii stad niedaleko. I ludzie gadaja po angielsku. Jako baze na ten rejon obralismy Bamende. To troche inna Afryka niz ta ktora doswiadczalismy przez poprzednie 2 tygodnie. Widac tu odrobine luksusu. Wszystkie podstawowe dobra zostaly juz zapewnione i mozna sobie pozwolic na wiecej. Dziewczyny chodza ladnie ubrane. Widac spodnice ponad kolana, czasem wysokie obcasy i farbowane wlosy.

    Pojawili sie tez cwaniaczkowie. Jednym dalismy sie nabrac, choc nie do konca. Idziemy ulica i biegnie facet. Wypada mu koperta. W tym samym czasie my i jeszcze jeden koles wolamy, ze cos zgubil. Gosc udaje szczesliwego. Cala jego kasa. Macie tu chlopaki na piwo za pomoc. Daje 10000, ale nie nam, tylko temu koleszce co tez mu zwrocil uwage. Teraz trzeba sie podzielic tymi 10 tysiacami. Chce od nas 5 tysiecy. Dajemy mu. On wtedy patrzy na te 10 tysiecy i mowi, ze nie jest pewny czy sa prawdziwe. Chce bym mu dal inne 10 tysiecy dla porownania. Cos mi tu nie gra. Po cholere mu te 10 kafli. Wokol robi sie glosno. Jakis inny mowi - daj mu, to dla twojego bezpieczenstwa. Wyciagnalem portfel, ale po chwili go schowalem. Juz wiem, ze to sztuczka, ale jeszcze nie wiem co bedzie dalej. Gosciu sie zorientowal, ze my wiemy, ze to sztuczka. Robi pare ruchow reka tak jakby myl rece i forsa znika. Stracilismy 10 dolarow. Nic wielkiego.

    W pierwszy dzien w Bamenda po prostu rozkoszujemy sie wolnym czasem. Pare godzin siedzimy w knajpce z przepieknym widokiem na miasto. Zamawiamy afrykanskie zarcie. Wzialem fufu corn z djama djama i kati kati. Fufu corn to cos jak rozgotowany ryz. Djama djama to zielsko o smaku szpinaku. Kati kati to smazony kurczak. Calkiem dobre.

    Bamenda dzieli sie na dwie czesci. Na wzgorzu ponad miastem znajduja sie budynki administracyjne. W dolinie, wiecznie zasnutej spalinami znajduje sie czesc mieszkalna i biznesowa. Obie czesci polaczone sa kreta droga, ktora ma opinie drogi o najwiekszej ilosci wypadkow w Kamerunie.

    Na nastepny dzien jedziemy do wioski Bafut. Jest tam palac wladcy tej czesci regionu. Wladca nie nazywa sie krolem ale Fonem. Taki system istnieje od 16 wieku, kiedy ludzie z plemienia Tikar uciekali od handlarzy niewolnikow. Zjednoczyli sie w krolestwa i na czele kazdego stal Fon. Miedzy latami 1900-1914 krolestwo Bafut walczylo z Niemcami, ktorzy probowali tu kolonizacji. Fon nigdy nie umiera, ale gdzies znika. Obecny Fon jest 11-stym w historii. Ma okolo 60 zon, ale slowo zona nie oznacza zawsze tego samego. Nie kazda zona jest po to by umilac zycie Fona. Czesc zon dziedziczy sie po ojcu, ktory zniknal. Zona to po prostu kobieta, ktora ma jakas role w gospodartwie i o ktora trzeba zadbac. Zony, ktore umilaja zycie Fona nazywa sie mlodymi zonami. Takich ma 6. Jedna z nich oprowadza nas po palacu. Jest tam ogromny kompleks z domami dla zon. Jest tez najstarszy budynek w afryce zachodniej - 600 lat- nazywany Achum. Wejsc tam moze jedynie Fon i jego doradcy. Pawel wyciaga z plecaka buteleczke whisky i prosimy o audiencje u Fona. Dostajemy zgode. Jako osoba boska nie mozna go dotykac. Po prostu gawedzimy i cykamy zdjecia. Fon i jego krolestwo zostalo w sprytny sposob wkomponowane w system administracyjny Kamerunu. Fon jest zawsze bezpartyjny, ale jest na liscie plac rzadu i spelnia funkcje zarzadcy rejonu. W ten sposob polaczono tradycje z nowoczesnoscia.

    W kolejny dzien jedziemy do malej wioski Sagba, jakies 20 km za Bamenda. Teren jest tam fantastyczny. Setki wzgorz pokrytych palmami. Od czasu do czasu widac jakis wodospad, pole uprawne, sad. Wchodzimy na najwyzsze wzgorze w okolicy i przez pare godzin rozkoszujemy sie zielonym widokie.  Wiart chlodzi ciala. Wokol lataja duze ptaki wykorzystujace podmuchy powietrza do utrzymania sie w locie. Wokol skacza i cwierkaja koniki polne. Ot, taka zielona i przyjazna Afryka.

Krzysiek

W zyciu nie mam prawa na nic narzekac - rozmyslania w dzungli

    Do Bayanga jedziemy z calym tabunem ludzi. Obok siedzi sobie taka spokojna kobieta z malym synkiem na kolanach. Dzieciak moze ma 2-2.5 roku. Caly jest pokryty chrostami. Siedzi taki biedny, spac mu sie chce i przytula sie do mamy. Jak tak jedziemy to nachodza mnie rozne refleksje. Jakie zycie czeka takiego malego chlopczyka. Czy dotrwa do krytycznego wieku 5 lat, gdzie pojawia sie szansa na dozycie do doroslosci. Co bedzie robil do wieku mlodzienczego. Czy ma jakies marzenia. Czy jak patrzy ma mnie to zdaje sobie sprawe jaki jest swiat poza afryka. Moze mysli, ze tez mieszkam w jakiejs chacie i po prostu przyjechalem od siebie taka ciezarowka. Wysiadaja doslownie w szczerym lesie. 2 czy 3 rozwalajace sie chaty. Matka kladzie chlopczyka na ziemi, gdzie stoi boso i nie spuszcza oczu z mamy, ktora wyciaga z ciezarowki jakies pakunki i kisc bananow. Taka podroz wymaga uodpornienia na wszechobecna biede i nedze. Zdaje sobie sprawe jak jestesmy uprzywilejowani rodzac sie w Europie. Tutejsi ludzie maja malutki margines miedzy zyciem a smiercia. Wystarczy, ze ziemia nie urodzi i nie bedzie co wlozyc do buzi. Maly wybryk natury moze miec niesamowite konsekwencje. Dlatego znowu robie postanowienie, ze w zyciu nie mam prawa na nic narzekac.

    Bayanga strasznie mi sie podoba. Po prostu nie chce sie wyjezdzac. Piaskowe ulice i drewniane domy. Brak elektrycznosci. W naszym malym 5-pokojowym hoteliku kazdego wieczora przed drzwiami znajdujemy maly plastikowy czajniczek z woda do mycia i palaca sie lampa naftowa. Myjemy sie na podworku. Ten maly czajniczek musi wystarczyc. Obok slysze dzwiek przelatujacej gdzies swini. Jakis kurczak gdzies zapieje.

    Pierwszy dzien w Bayanga mija na polowaniu z uzyciem sieci. W tym celu udajemy sie do pobliskiej wioski pigmejow. Oni jakby tylko czekali az sie pojawimy. Od razu jest ich chyba z 10-ciu razem z sieciami. W takim polowaniu moga brac udzial zarowno kobiety jak i mezczyzni. Ruszamy w las. Kiedy robi sie gesciej pigmeje decyduja, ze tu bedzie dobra okolica na polowanie. Szybciutko rozkladaja sieci w ksztalcie polkola. Szybko przeciskaja sie przez najmniejsze dziury miedzy krzakami i rozpinaja siec. Potem po cichu ida z drugiej strony i zaczynaja wszyscy robic halas. Sploszona zwierzyna zaczyna uciekac w przeciwna strone i wpada w rozpiete sieci. Nic nie zlowilismy. 2 porcupines (jak to jest po polsku?) wpadly w siec, ale udalo im sie wydostac. W lesie jest niesamowicie duszno. Tak duszno, ze czuje strugi potu sciekajace po koszulce. Powtarzamy jeszcze rozpinanie sieci ze 2 razy i wracamy do wioski. Ponoc niektorzy pigmeje chodza polowac w nocy, ale tydzien przed naszym przyjazdem kogos ukasila zolta mamba i zmarl w szpitalu.

    Drugi dzien w Bayanga to ogladanie zwierzyny. Najpierw jedziemy do obozu Bai Hokou, gdzie WWF ma swoja stacje badania goryli nizinnych. Tam dostajemy dwoch tropicieli, ktorzy doprowadza nas do miejsca gdzie sa goryle. Najpierw zostajemy poinformowani jak mamy sie zachowywac w lesie. Najwiekszym zagrozeniem sa slonie. Jak sie napotka takiego slonia na trasie i slon zaczyna atakowac to trzeba brac nogi za pas. Z kolei jak bedziemy juz na terenie goryli i goryl zacznie atakowac to nalezy robic dokladnie odwrotnie i stac ze spuszczonymi oczyma. Ruszamy. Poczatkowo droga wiedzie przez dosc rzadki las. Nie ma specjalnie duzych gaszczow. Na ziemi leza glownie duze, wysuszone liscie. Na 10 minut musimy zdjac buty i brodzimy przez strumyki. Po godzinie zaczyna sie robic gesciej. Nasz tropiciel, pigmej, szybko wynajduje luki w gaszczu i sie latwo przemieszcza. Ja mam wrazenie, ze wszystko sie mnie czepia. Czasem zaczepiam sie w trzech miejscach jednoczesnie - na
 glowie, koszula i spodniami. Pigmej zaczyna wydawac rozne ptakopodobne dzwieki - komunikuje sie z druga grupa, ktora wie, gdzie sa goryle. Jak dochodzimy to malpy sa wysoko na drzewie. Jest jeden ogromny samiec Makumba, 6 samic i jakies 10-12 maluchow. Mozemy zostac jedynie przez godzine. Nie mozemy kichac ani smarkac na ziemie, jedynie we wklasna koszule. Goryle moga latwo sie zarazic, ale nie maja naszych antycial. Poczatkowo goryle chodza od galezi do galezi i lamia male lodygi i jedza owoce. Dorosly goryl wazy do 250 kg, ale przemieszcza sie po drzewie z zadziwiajaca latwoscia. Potem wszyscy jeden po drugim zjezdzaja po lianach na ziemie. Jedna samica nawet z maluchem przyczepionym do plecow. Stracilismy je z oczu bo wokol niesamowicie gesto. Udaje nam sie podejsc na odleglosc jakis 4-5 metrow. Probujemy robic zdjecia, ale ciezko, bo ciemno i nigdy nie mozna zlapac calej sylwetki goryla. Po godzinie ruszamy z powrotem.  Po poludniu jedziemy na miejsce zwane Dzanga Bai, gdzie w masowych ilosciach gromadza sie slonie. Faktycznie, jak dochodzimy przed nami otwiera sie ogromna polana a na niej jakis 40-50 sloni. Sa to slonie lesne, mniejsze od tych wystepujacych na sawanie. Taki duzy slon z sawanny nie przedostal by sie miedzy drzewami w lesie. W tej glebie jest mnostwo mineralow. Slonie kopia doly i wysysaja z ziemi wartosciowe mineraly. Siedzimy tak chyba ze 2 godziny i obserwujemy ten illydyczny widok. To byl wyczerpujacy dzien. Jemy rybe na kolacje i szybko idziemy spac.

    Na trzeci dzien zalatwiamy sobie tradycyjne canoe wykonane z pnia drzewa, (tzw. dlubanka) i plyniemy rzeka Sangha. Napotykamy polozone w dzungli obozy rybakow. Na piasku widac slady zolwia. Jacys kolesie wioza cale kontenery lokalnego wina zrobionego z jakiegos rodzaju palmy, ktore fermetuje w pol dnia. Probowalismy - nawet dobre. Slodkie. Sangha nie jest gleboka. Czesciej mozna sie odpychac od dna niz wioslowac. Roslinnosc wzdluz brzegow jest nieprzenikniona. Nawet jak udaloby sie przybic do brzegu to nie byloby szansy pojsc dalej.

    Po powrocie do Bayangi organizujemy 2 motocykle ktore zawioza nas do granicy z Kamerunem. To ponoc jedynie 30 kilometrow, ale droga nie jest czesto uzywana i potrafi byc zarosnieta. Przy wyjezdzie mijamy kobiety pigmejskie zanoszace do wiosek drzewo zebrane w lesie. Jedzie sie ciezko, bo trzeba jechac po jednej z kolein, a z boku drogi wystaje mnostwo krzakow i galezi. Raz, czy dwa musimy zejsc z motorkow, bo sa duze kaluze. Docieramy do Lidjombo. Byla to kiedys plantacja kawy, ale teraz stoi opuszczona. Wojsko kasuje od nas za przejrzenie paszportow. Kilometr dalej jest posterunek policji, gdzie dostajemy pieczatki wyjazdowe z RSA. Wsiadamy do canoe-dlubanki i plyniemy przez rzeke Sangha do Kamerunu. Po godzinie jestesmy po drugiej stronie. Pod koniec chlopcy zaczeli szybciej wioslowac, bo lajba zaczela nabierac wody. Bierzemy jeden motocykl i jedziemy 6 km do wioski Libongo, gdzie jest posterunek policji. Policjanci informuja nas, ze granica z RSA jest zamknieta i nie mozemy wjechac do Kamerunu. Jak chcemy to mozemy wracac na rzeke i plynac do Kongo. Ok, ok, mozemy zrobic dla was wyjatek, ale to bedzie kosztowac. Szybko negocjujemy obnizke 50% i dorzucamy 2 papierosy i dostajemy pieczatki wjazdowe do Kamerunu.

Teaz rozpoczyna sie dluga podroz do cywilizacji. Jestesmy gleboko w dzungli w miejscu, gdzie Kamerun styka sie z Kongo i RSA. Transport jest sporadyczny i wolny. Etap pierwszy do Yokadouma pokonujemy nastepnego dnia. Okazuje sie, ze jedyne co jedzie dalej to mala Toyota Tercel kombi. Samochod na maksymalnie 5 osob, ale jestesmy w Afryce, wiec na 11 plus kierowca. Do bagaznika wchodza 4 osoby. Na tylnim siedzeniu upycha sie 5 osob. Obok kierowcy siedzielismy my dwoch i dorzucili nam na kolana 7 letnia dziewczynke. Wszystkie bagaze na dach. Po 40 minutach postoj. Hamulce sie zapowietrzyly. Po nastepnych 40 minutach znowu naprawa hamulcow. Tym razem chyba lepiej bo dojechalismy do Yokadouma bez dalszych napraw. Jedynie 200 kilometrow, ale zajelo nam to 8 godzin. Przed wjazdem do Yokadouma, wojskowy na punkcie kontrolnych ochranil kierowce, ze tylu ludzi wpakowal do samochodu- "gorzej jak sardynki!"

    Na zajutrz bierzemy autobus do Bertoua. W sumie jest okolo 50 chetnych wiec jada 2 autobusiki. Do kazdego upycha sie po 25 osob. Nie jest wygodnie, ale lepiej niz w Toyocie. Zaczyna padac mocny tropikalny deszcz. Kolo nas nie ma okna, wiec podnosimy z podlogi jakas dykte i probujemy zakryc okno. Po dwoch godzinach wybojow slyszymy jakies dzwieki od podwozia. Autobus staje. Mechamizm roznicowy sie popsul. Okazuje sie, ze chlopaki na dachu maja drugi. Przez godzine probuja naprawic, ale cos poszlo nie tak. Przyjezdza drugi autobusik, wypchany jak nasz. Kierowcy sie dogaduja i zaczynaja przeladowywac bagaze z naszego na drugi autobus. Pozostaje jeszcze problem upchania 50 osob do autobusu, gdzie ledwie miesci sie 25 osob. W tym celu usuwa sie siedzenia ze srodkowego rzedu i zamiast jednego siedzacego pasazera ma sie 5 stojacych. Jest ciezko, bo nie moge sie wyprostowac bo dach niski. Na najblizszym postoju decydujemy sie jechac wiszac na drabinkach za
 autobusem. Tak wytrzymujemy 3 godziny. Trzeba trzymac sie mocno, by nie stracic oparcia pod nogi jak autobus podskoczy. Przez nastepne 3 godziny znowu skuleni jedziemy w srodku. Do Betoua dojezdzamy na 8 wieczorem. Jest juz nastepny autobus do Yaounde. Idziemy cos zjesc. Najlepsze jedzenie jest u kobiet smazacych rybki na grillu zrobionym z obreczy kola. Rybka byla tak dobra, ze zjedlismy po dwie!

    Opuszczamy na dobre dorzecze rzeki Kongo. Przez caly pobyt w RSA i poludniowym Kamerunie nie napotkalismy zadnych innych bialych. Moje wrazenia sa takie, ze wioski w dzungli sa ubozsze niz na polnocy Kamerunu, ale latwiej tu o jedzenie. Ziemia jest zyzna, opadow wiecej. Mozna latwiej wychodowac owoce. I czasem zlapac jakas zwierzyne.

    Do Yaounde dojezdzamy o swicie. Jestesmy tak umorusani, ze ludzie pokazuja na nas palcami. Ladowacze bagazu pytaja sie czy chcemy gdzies zmienic ubranie. Ale my na zmiane nic nie mamy. Bierzemy kolejny autobus do angielsko-jezycznej czesci Kamerunu. Jedziemy do Bamendy, gdzie docieramy po 32 godzinach ciaglej jazdy z Yokadoumy.

Krzysiek

O Pigmeju z Mongasao

        Mysle, ze Berberati doskonale oddaje klimat Republiki Srodkowej Afryki. Berberati to drugie pod wzgledem wielkosci miasto w RSA. Nie ma tu jednak nawet biezacej wody. Po odkreceniu kurki pozostaja suche. W calym miescie nie ma pradu. Niektorzy jada na generatorach. Jest dostep do internetu, ale tylko miedzy 4-7, bo wtedy jedynie odpala sie generator. Internet co 5 minut sie rozlacza. W calym miescie nie ma centymetra asfaltowej drogi. Poszlismy na poczte. Pan sprzedal nam znaczki, ale wyslac nic nie mozna. Poczta nie dziala. Zeby cos wyslac trzeba jechac do stolicy 400 km. Bylismy w prymitywnym szpitalu zobaczyc jak tam sprawy sie maja, ale nie lepiej. Za miastem jest opuszczone lotnisko. Nie ma nikogo. Z wiezy kontrolnej schodzi farba. Kiedy wyszedlem z internetu o 7 wieczorem na zewnatrz bylo ciemno jak w du... u murzyna. Wpadlem na jakas babke. Potem szedlem za kims kto malutka latareczka oswietlal droge. Ksiadz z misji zaprowadzil nas na obiad i cos zamowil. Nie wiem na 100% co to bylo ale zgadujemy, ze krowie zoladki. Gdybym byl sam to bym nie zjadl, ale tak to musialem.

    Z Berberati bierzemy tzw. trafique do Nola. Znowu kolejny punkt kontrolny i znowu portfel chudnie.  Dobrze, ze ostatni. Z Nola bierzemy 2 motocykle i jedziemy 50 km do Mongasao, gdzie na misji sa ponoc Polacy. Po 50 km piaskowej drogi mamy doslownie kurz miedzy zebami. Wlosy sa czerwone i twarz jak u Indianina. Zsiadamy z tych motorkow i mowimy "Dzien Dobry". Zostajemy na 1 noc. Na kolacje dostajemy doskonale upieczone mieso z antylopy. Pracuje tu 2 ksiezy i zajmuja sie grupa pigmejow. Fajnie to wyglada. Solidny murowany kosciol i obok kilkadziesiat szalasow. Ide sie przejsc po wiosce i porobic kilka zdjec. Jakis gosciu byl bardzo pomocny jak robilem zdjecia i poprosil o kilka groszy. Dalem mu bez problemu. Na to inny lapie mnie za reke i ciagnie. Prawie, ze lecimy do jakiejs lepianki. Gosciu znika w lepiance i wyciaga kobite i pokazuje na aparat, bym robil zdjecia. Od ksiedza Grzeska dowiadujemy sie jakie relacje panuja miedzy pigmejami. Tutejsi pigmeje
 pochodza ze szczepu Baaka. Ogolnie sa bardzo zazdrosni. Jak komus sie lepiej wiedzie to potrafia nawet otruc.

    Nastepnego dnia jest niedziela. My jedziemy dalej na poludnie do Bayanga, ale jestesmy tez na czesci mszy odprawianej dla pigmejow. Wiecej spiewu niz mowy, ale cel ewangelizacji zostaje osiagniety.  Idziemy na droge, zeby zlapac cos do Bayanga. Pochodzi do nas jakis chlopak i mowi, ze szef wioski chce sie z nami zobaczyc. OK. Idziemy. Na srodku wioski jest mala slomiana wiata i tam w cieniu siedzi paru gosci. Podstawiaja nam krzesla i zaczyna sie mowa. Maly pigmej dosc elokwentnym jezykiem wyjasnia, ze doszly go sluchy, ze wczoraj robilismy we wsi zdjecia. On sie obawia, ze kradniemy czesc kultury pigmejow. Chce zobaczyc nasze oficjalne papiery na robienie zdjec. To jest Afryka. Na wszystko musi byc papierek z mnostwem pieczatek. Fajnie sie siedzi pod ta wiata, bo jest cien. Na otwartym powietrzu slonce daje niemilosiernie. Jakos ten gosciu nie robi na mnie wrazenia. Wojskowi to co innego, maja srogie miny i karabiny. Wokol zebrala sie juz cala wioska, czyli ze 200-250 osob. Poniewaz nam sie nie spieszy, bo i tak nic nie jedzie do Bayanga, wdajemy sie w rozwowe z gosciem. Pytamy sie czy on ma oficjalne papiery by zadac od innych oficjalnych papierow.  Gosciu znika z chacie i przynosi jakies swistki. Rozmowa jest dosyc przyjemna i nienerwowa. W koncu mowimy mu, ze damy mu jakies podatki. Taka rozmowa nie moze toczyc sie na oczach calej wioski. Znikamy w malej chacie i chcemy mu dac mala buteleczke whisky i paczke papierosow. Ale gosciu nie chce. Pieniadze. W koncu sie troche denerwuje i mowie mu, ze musi mi wystawic zaswiadczenie "ja, taki i taki wzialem od dwoch turystow 3000 CFA za robienie zdjec we wiosce". Mowie mu, ze w stolicy Bangui pojde do ministra turystyki i spytam sie czy gosciu mial prawo. To wszystko oczywiscie blef. Gosciu kasuje forse i po 20 minutach przynosi swoja wersje zaswiadczenia "ja, taki i taki przyjalem po przyjacielsku we wiosce Mongasao dwoch bialych turystow i w zamian dostalem malutki upominek". Jak na pigmeja to dosc inteligentny :-) Zegnamy sie z gosciem i idziemy czekac na nasz transport. Przyjezdza po 2 godzinach. Ciezarowka. Ladujemy nasze graty i znajdujemy jakis skrawek wolnego miejsca pomiedzy karnistrami z benzyna i kisciami zielonych bananow. Po 2 godzinach jestesmy w Bayanga.

cdn.